8 Μαΐ 2016

"Άρα;" Τι είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων και πώς τη διδάσκουμε

illustration by kissikissi.tumblr
Το συμπέρασμα είναι η πληροφορία που εξάγουμε όταν συνδυάσουμε τα στοιχεία ενός ερεθίσματος (εικόνα, κείμενο κλπ) με προηγούμενη γνώση. Η εξαγωγή συμπερασμάτων ξεκινά πρώιμα, ακόμη από την ηλικία των δύο ετών. Είναι μία σύνθετη ικανότητα αναγκαία και χρήσιμη καθημερινά: μας βοηθά να επιλύουμε προβλήματα, να κατανοούμε τον προφορικό και τον γραπτό λόγο, να διαπραγματευόμαστε, να αλληλεπιδρούμε με το περιβάλλον μας και με άλλους ανθρώπους "διαβάζοντας" τι συμβαίνει γύρω μας, τι νιώθουν ή τι σκέφτονται οι άλλοι έτσι ώστε να μπορούμε να προσαρμόσουμε τις ενέργειές μας κατάλληλα.

Το συμπέρασμα διαφέρει από την πρόβλεψη στο γεγονός ότι βασίζεται σε κάτι που γίνεται εκείνη τη στιγμή ή έχει ήδη ολοκληρωθεί. Από την άλλη η πρόβλεψη αποτελεί μία υπόθεση, ένα μάντεμα για το μέλλον.
         Κείμενο/ Εικόνα (Ερέθισμα)
+   Προηγούμενη γνώση
=> Συμπέρασμα

Η ικανότητα εξαγωγής συμπερασμάτων επαφίεται στην επαρκή κατανόηση της πληροφορίας, στις γενικότερες γνώσεις του ατόμου, στην ικανότητα να αποδίδει νοητικές καταστάσεις στον εαυτό του και τους άλλους (Θεωρία του Νου) και σε μετα-γνωστικές δεξιότητες. Σχετίζεται άμεσα με τη γλώσσα και μπορεί να επηρεάσει την ανάγνωση και κατ' επέκταση  την ακαδημαϊκή πρόοδο του παιδιού.

Εξαιτίας όλου αυτού του σύνθετου γνωστικού μηχανισμού η εξαγωγή συμπερασμάτων είναι μία δύσκολη διαδικασία για παιδιά με γλωσσική διαταραχή, με πραγματολογική διαταραχή και με αυτισμό. Η δυσκολία ενός παιδιού να βγάλει συμπεράσματα κάνοντας κάποια δομημένη δραστηριότητα ή στην καθημερινότητά του μπορεί να οφείλεται σε δυσκολία σε οποιαδήποτε από τις δεξιότητες που αναφέρθηκαν παραπάνω (περιορισμένο πλαίσιο γνώσης, δυσκολία στη προσέγγιση κι εφαρμογή προηγούμενης γνώσης, περιορισμένη ικανότητα στη άντληση κατάλληλων πληροφοριών από το κείμενο/ εικόνα/ άτομο, στην αδυναμία κατανόησης της χρησιμότητας των συμπερασμάτων κλπ.)


Διδάσκοντας την εξαγωγή συμπερασμάτων

Εικόνες: Συνήθως είναι πιο εύκολο να δείξουμε πώς βγάζουμε ένα συμπέρασμα μέσω εικόνων. Μπορείτε να βρείτε κατάλληλες εικόνες στο διαδίκτυο, σε βιβλία ή σε εκπαιδευτικό υλικό για να χρησιμοποιήσετε με το παιδί. Εξηγήστε του τι είναι το συμπέρασμα και από τι αποτελείται. Βρείτε τα στοιχεία που σας δίνει η εικόνα και χρησιμοποιήστε την προηγούμενη σας γνώση για να καταλήξετε σε ένα ορθό συμπέρασμα. Ίσως χρειαστείτε πολλά παραδείγματα μέχρι να μπορέσει το παιδί να βγάλει μόνο του συμπέρασμα από κάποια εικόνα.

Εικόνες και κείμενο: Χρησιμοποιήστε κόμικ ή γελοιογραφίες, ακόμη και παιδικά βιβλία. Διαβάστε το κείμενο μαζί, δείτε την εικόνα και αφήστε το παιδί να σας πει το συμπέρασμα αφού το υποστηρίξει δείχνοντάς σας τα στοιχεία και την δική του γνώση πάνω στο θέμα.

Κείμενο: Ξεκινήστε με μία ή δύο απλές προτάσεις που δίνονται στο παιδί γραπτά. Εκείνο θα ακολουθήσει τη διαδικασία που έκανε και παραπάνω και θα εξάγει το συμπέρασμά του. Έπειτα ζητήστε του να κυκλώσει τις λέξεις που χρησιμοποίησε ως στοιχεία και να καταγράψει αυτά που ήδη ξέρει και τον βοήθησαν να φτάσει στο συμπέρασμα.

Κοινωνικές δεξιότητες: Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται να "διαβάσει" μία κατάσταση ή τη γλώσσα του σώματος ενός άλλου ανθρώπου για να κατανοήσει τι συμβαίνει στο περιβάλλον θα χρειαστεί να διδαχθεί πώς να εξάγει συμπεράσματα μέσα από την αλληλεπίδρασή του με τους άλλους. Το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να δείξουμε στο παιδί πώς να παρατηρεί και να προσέχει τι γίνεται και τι κάνουν οι άλλοι και να αναζητά εκείνα τα σημάδια που θα του δώσουν τις πληροφορίες που χρειάζεται κι έπειτα να μάθει τι σημαίνουν αυτά. Εξασκηθείτε μέσω παιχνιδιών ρόλων και κοινωνικών σεναρίων.


Σημείωση: Το παρόν κείμενο δεν αποτελεί πηγή αναφοράς για ακαδημαϊκά έργα. Απαγορεύεται η μερική ή ολική αντιγραφή του.



Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Βιβλιογραφία
  1. Adams C., Clarke E., Haynes R. (2009). Inference and sentence comprehension in children with specific or pragmatic language impairment. Int. J. Lang. Commun. Disord. 44, 301–318.
  2. Bishop, D.V.M., & Adams, C. (1992). Comprehension problems in children with specific language impairment: Literal and inferential meaning. Journal of Speechand Hearing Research, 35, 119-129.
  3. Botting, N., & Adams, C. (2005). Semantic and inferencing abilities in children with communication disorders. International Journal of Language & Communication Disorders, 40, 49–66.
  4. Jaswal V. K., Markman E. M. (2001). Learning proper and common names in inferential versus ostensive contexts. Child Dev. 72, 768–786
  5. Karasinski, C., & Weismer, S. E. (2010). Comprehension of Inferences in Discourse Processing by Adolescents With and Without Language Impairment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research : JSLHR, 53(5), 1268–1279.
  6. Oakhill, J. & Yuill, N. (1996). Higher order factors in comprehension disability: Processes and remediation. In C. Cornoldi & J. Oakhill (Eds.), Reading comprehension difficulties:Processes and intervention. (pp. 69-92). Mahwah, NJ: Erlbaum


22 Απρ 2016

Χρήσιμο Υλικό: Συλλαβές και Γράμματα

 
Με αυτό το υλικό δε θα ανακαλύψουμε τη βαρύτητα αλλά θα το χρησιμοποιήσουμε για να κάνουμε ένα πρώτο βήμα προς την ορθή ανάγνωση. Αν και η ανάγνωση με τη σειρά της όλο και σε κάποια ανακάλυψη θα μας οδηγήσει! Όπως κάθε τι απλό σκοπεύει να μας διευκολύνει και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολλούς τρόπους, να προσαρμοστεί, να μεταμφιεστεί, να αλλάξει για να μας εξυπηρετήσει σε αυτό που θέλουμε να μάθουμε.

(Ο σύνδεσμος οδηγεί στο Teachers Pay Teachers)

Στο αρχείο θα βρείτε γράμματα και συλλαβές σε μεγάλο μέγεθος που μπορείτε να τυπώσετε ή να χρησιμοποιήσετε ηλεκτρονικά και...

...να τις βάλετε σημάδι στον τοίχο,


να τις ταξινομήσετε και να εντοπίσετε ίδια γνωρίσματα,


να διακρίνετε αυτό που ακούτε ή/ και βλέπετε μέσα από αισθητηριακά παιχνίδια,


 να διαβάσετε στο πάτωμα,


 
να βρείτε τις αρχικές συλλαβές.

Ή για οτιδήποτε άλλο σκεφτείτε.

Καλή διασκέδαση!


Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

26 Μαρ 2016

Βιωματικό Σεμινάριο Γλωσσικής Ανάπτυξης




Καλοί μου φίλοι, με χαρά σας προσκαλώ στο βιωματικό σεμινάριο που θα συντονίσω στον φιλόξενο χώρο του Ανοιχτού Παραθύρου στις 6 Απριλίου 2016.


Το σεμινάριο έχει θεωρητικό και βιωματικό μέρος και απευθύνεται σε γονείς, φοιτητές σχετικών επαγγελμάτων και παιδαγωγούς προσχολικής ηλικίας.

Η γλώσσα είναι ανθρώπινη επινόηση, η πιο σημαντική για την επικοινωνία μα σαν ένας ζωντανός οργανισμός αναπτύσσεται μέσα μας και μαζί μας, έχοντας ρίζες στη βρεφική ηλικία. Σκαλώνει σε επίπεδα κι απλώνει τα κλαδιά της στον νου, στην ακοή, στην κίνηση. Ενίοτε όμως, η πορεία της ανακόπτεται και χρειάζεται φροντίδα για να φτάσει ψηλά.

Σε αυτό το βιωματικό σεμινάριο θα εξερευνήσουμε την πορεία της γλωσσικής ανάπτυξης στα βρέφη και νήπια, θα μοιραστούμε τρόπους που θα μας βοηθήσουν να την ενισχύσουμε σε κάθε ηλικία μέσα από παραδείγματα, βιωματικές δραστηριότητες και παιχνίδια, θα μάθουμε τι συμβαίνει και κάποιες φορές διαταράσσεται η εξέλιξή της και πώς να αντιμετωπίσουμε πιθανές δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν.



Για περισσότερες πληροφορίες κάνετε κλικ εδώ.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

5 Μαρ 2016

Βιβλία Εμπειριών και Δεξιότητες Αφήγησης

image via pixabay.com

Μία από τις πιο διαχρονικές συνήθειες του ανθρώπινου νου είναι η ανάγκη να δώσει δομή και νόημα στις εμπειρίες της ζώης του. Η ίδια η ύπαρξή μας αποκτά νόημα μέσα από την αφήγηση. Είμαστε ιστορίες.

Οργανώνουμε τις εμπειρίες μας με μορφή αφηγήσεων για να κατανοήσουμε γεγονότα, να προβλέψουμε τι μπορεί να συμβεί, να αποφασίσουμε τι να κάνουμε και να τους δώσουμε συνοχή.

Από την ηλικία των τριών τα παιδιά αρχίζουν να ακούν ή/ και να επαν-αφηγούνται γεγονότα με αυξανόμενη ανάκληση και προσοχή. Μπορούν επίσης να περιγράψουν τη βασική σύνθεση μίας ιστορίας, τα γεγονότα και τους βασικούς χαρακτήρες και κατανοούν τα στοιχεία μίας ιστορίας ενώ απαντούν σε ερωτήσεις τύπου ποιος, πού, πότε, πώς. Η ίδια η αφήγηση είναι ένα γλωσσικό και γνωστικό εργαλείο χρήσιμο για σκοπούς κοινωνικούς και εκπαιδευτικούς. Και είναι παντού.

Οι λογοθεραπευτές δουλεύουμε τις δεξιότητες αφήγησης σε πλαίσια γενικά μέσω εικόνων, παιχνιδιών, βιβλίων: αφενός γιατί σπάνια έχουμε κοινές εμπειρίες με το παιδί εκτός συνεδρίας ώστε να τις χρησιμοποιήσουμε θεραπευτικά, αφετέρου γιατί στοχεύουμε πάντα στην γενίκευση των νέων γλωσσικών δεξιοτήτων σε όσο γίνεται περισσότερα πλαίσια.

Οι γονείς ωστόσο έχετε τις κοινές εμπειρίες με το παιδί σας και μοιράζεστε και το συναισθηματικό δέσιμο που κάνει κάθε γεγονός στη ζωή του παιδιού σας μοναδικό. "Θυμάσαι τότε που...;"

Χρησιμοποιώντας τις αναμνήσεις, τις φωτογραφίες και τα συναισθήματα που μοιράζεστε μπορείτε να φτιάξετε ένα μικρό "βιβλίο εμπειριών" που θα σας βοηθήσει να δομήσετε τη γλώσσα του παιδιού, να εξελίξετε τις δεξιότητες αφήγησης και να περάσετε ποιοτικό χρόνο μαζί του. Πώς:

Τυπώστε φωτογραφίες από κάποια πρόσφατη εκδρομή, βόλτα, ακόμη και από κάτι που κάνατε μαζί στο σπίτι (ένα γλυκό, ένα παιχνίδι) μαζί με μία σύντομη λεζάντα κάτω από κάθε εικόνα να περιγράφει αυτό που απεικονίζεται. Βάλτε τις μαζί με το παιδί στη σωστή σειρά διαβάζοντας αυτά που γράψατε. Μπορείτε να τρυπήσετε τις εικόνες σε μία γωνία και να τις ενώσετε με έναν κρίκο ή κορδέλα ώστε να αποτελούν μία ξεχωριστή ιστορία για το παιδί που να μπορεί να την πάρει στα χέρια του και να την αφηγηθεί σε εσάς ή σε άλλους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή του.

Για παράδειγμα:
 
Ο παππούς δουλεύει στο χωράφι με το κόκκινο τρακτέρ
Τα άλογα ήρθαν κοντά μας και τα ταίσαμε καρότα
Δύο χήνες περπατούσαν καμαρωτές στην αυλή

Ένα καφέ κατσικάκι κοιμόταν πάνω στα κούτσουρα
















Οι λεζάντες θα σας οδηγούν να ακολουθείτε μία συνοχή και η επανάληψή τους θα βοηθήσει το παιδί να μάθει την ιστορία πιο εύκολα. Δεν απαιτείται να καθίσετε και να τις διαβάσετε τυπικά όπως ένα βιβλίο. Το ίδιο το παιδί μπορεί να ηγηθεί, να αφήσει πίσω το ρόλο του παθητικού ακροατή και να δείξει στον παππού και στη γιαγιά πώς πέρασε και τι είδε. Με τη σειρά τους οι ακροατές μπορούν να μάθουν για την εμπειρία του παιδιού (ακόμη κι αν εκείνο δεν μιλά ακόμη καθαρά), βλέποντας και διαβάζοντας, κάνοντας στοχευμένες ερωτήσεις και αυξάνοντας την αυτοπεποίηθηση του παιδιού που μαθαίνει ακόμη να μιλά.

Τα "βιβλία εμπειρίας" βοηθούν στην ενίσχυση:
  • της κατανόησης του προφορικού λόγου
  • της έκφρασης προφορικού λόγου
  • του λεξιλογίου
  • της μορφο-σύνταξης
  • της οπτικής αντίληψης
  • της ακουστικής αντίληψης
  • της μνήμης
  • της προσοχής
  • της εξαγωγής συμπερασμάτων
  • της σειροθέτησης γεγονότων
  • των πρώιμων δεξιοτήτων ανάγνωσης
  • της κοινωνικής χρήσης της γλώσσας

Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο και για παιδιά με καθυστέρηση στη γλωσσική ανάπτυξη, ειδική γλωσσική διαταραχή, λεκτική δυσπραξία, αλλά ακόμη και για ενήλικες με αφασία ή άνοια.



Ας αρχίσουν οι ιστορίες!
Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία
  1. Vandewalle E., Boets B., Tinne Boons, Ghesquière P., Zink I., Oral language and narrative skills in children with specific language impairment with and without literacy delay: a three-year longitudinal study. Res Dev Disabil. 2012 Nov-Dec; 33(6): 1857–1870. Published online 2012 June 12. doi: 10.1016/j.ridd.2012.05.004
  2. Scott, C. M. & Windsor, J. (2000). General Language Performance Measures in Spoken and Written Narrative and Expository Discourse of School-Age Children With Language Learning Disabilities. J Speech Lang Hear Res, 43(2), 324-339. doi: 10.1044/jslhr.4302.324.
  3. Naremore R., Densmore A., Harman D., Language Intervention with School-aged Children: Conversation, Narrative, and Text. Singular Publishing Group, 1995
Photos' credits: pixabay.com

29 Φεβ 2016

Μια Φορά και Δυο Καιρούς... ήταν οι Μπερδεμένες Ιστορίες

image via pixabay.com
Τα παραμύθια και οι ιστορίες είναι ένα από τα καλύτερα γλωσσικά εργαλεία: έχουν συγκεκριμένους χαρακτήρες, δομή, εξέλιξη. Τι θα γινόταν όμως αν γκρεμίζαμε όλα αυτά; Τι θα έμενε από τα γνωστά μας παραμύθια; Μα φυσικά άλλο ένα χρήσιμο γλωσσικό εργαλείο!

Με σεβασμό λοιπόν στους αγαπημένους μας ήρωες, στο παιδικό χιούμορ και φαντασία ανακάτεψα μερικούς ήρωες παραμυθιών σε παραμυθένια περιστατικά με στόχο:
  • την έναρξη της συζήτησης και την πρόκληση του ενδιαφέροντος του παιδιού
  • την πραγματολογία
  • τη σύνταξη
  • τη σημασιολογία
  • την προσοχή
  • τη μνήμη
  • την αφήγηση
  • τη χρήση τους ως ερεθίσματα για αυτοματοποίηση της άρθρωσης ή της ροής της ομιλίας
  • την εξαγωγή συμπερασμάτων
  • τη σειροθέτηση γεγονότων
  • την επίλυση προβλημάτων

Θα τις βρείτε εδώ

Διαβάστε το κείμενο στο παιδί και συζητήστε μαζί του σχετικά με αυτό: υπάρχει λάθος;
ποιες ιστορίες μπλέκονται;
μπορεί να αφηγηθεί μία από αυτές;
μπορεί να φτιάξει μία δική του ιστορία με βάση αυτό που άκουσε;
μπορεί να το ζωγραφίσει;

Ανακατέψτε και τις δικές σας αγαπημένες ιστορίες και καλή διασκέδαση!


Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

21 Ιαν 2016

17 Δραστηριότητες Έκφρασης Λόγου

 
image via pixabay.com

 Εκφράζουμε λόγο κάθε φορά που χρησιμοποιούμε λέξεις, προτάσεις, νοήματα, γραφή για να μεταφέρουμε ένα μήνυμα σε κάποιον άλλο. Οι δεξιότητες έκφρασης περιλαμβάνουν την ικανότητα να ονομάζουμε αντικείμενα, να περιγράφουμε πράξεις και γεγονότα, να βάζουμε λέξεις μέσα σε προτάσεις, να χρησιμοποιούμε σωστή μορφο-σύνταξη, να επαναδιηγούμαστε μία ιστορία, να απαντούμε σε ερωτήσεις και να γράφουμε αντίστοιχα.
Η ορθή έκφραση του λόγου όμως απαιτεί να διαθέτουμε και κάποιες άλλες δεξιότητες σε ικανοποιητικό βαθμό: να κατανοούμε τον λόγο, να μπορούμε να προσέχουμε και να είμαστε συγκεντρωμένοι, να επικοινωνούμε και με προγλωσσικά στοιχεία (βλεμματική επαφή, χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου κλπ), να παίζουμε, να μπορούμε να χρησιμοποιούμε τη γλώσσα σε κοινωνικές καταστάσεις (πραγματολογία), να έχουμε κίνητρο και θέληση για επικοινωνία, να χρησιμοποιούμε εκείνες τις λεπτές κινήσεις απαραίτητες για τη γραφή.
Εύκολοι τρόποι για να ενισχύσουμε την έκφραση του λόγου στα παιδιά είναι:

  1. Συμβολικό παιχνίδι: ή όποιο παιχνίδι. Παίξτε, παίξτε, παίξτε μαζί
  2. Αφήγηση παραμυθιών: Αφηγηθείτε ξανά και ξανά και ξανά το ίδιο μέχρι να το μάθει, να απαντά σε ερωτήσεις, να κάνει ερωτήσεις, να μπορεί να το αφηγηθεί με δικά του λόγια, να βάλει γεγονότα της ιστορίας σε σειρά. Δώστε του την επιλογή του βιβλίου, ζωγραφίστε την ιστορία, κάντε την τραγούδι,κολλάζ, κάνετε κινήσεις κατά τη διάρκεια της αφήγησης.
  3. Περιγραφή εικόνων
  4. Σειροθέτηση εικόνων
  5. Παιχνίδια ρόλων με εναλλαγές σειράς
  6. Οποιοδήποτε επιτραπέζιο προσαρμοσμένο στην ηλικία, τη διάθεση, τα γούστα του παιδιού (μάντεψε ποιος, dobble, memory game, rory's cubes, taboo)
  7. Τραγούδια
  8. Περιγραφή καθημερινής ρουτίνας (πχ. Πώς πλένεις δόντια κλπ)
  9. Κοινωνικά σενάρια
  10. Χρησιμότητα αντικειμένων (πχ. τι κάνεις με μία χτένα;)
  11. Περίπου τυφλόμυγα: Βάζετε πολλά αντικείμενα σε μία αδιαφανή τσαντούλα και αφήνετε το παιδί να διαλέξει ένα και να σας το περιγράψει για να το βρείτε, πχ. “Είναι σκληρό, το βρίσκω στην κουζίνα, πίνω νερό με αυτό.” Είναι ποτήρι;)
  12. Ζωγραφική: Ξεκινήστε να λέτε μία ιστορία και ζωγραφίστε σε χαρτί αυτό που λέτε. Σταματήστε και αφήστε να συνεχίσει το παιδί. Ζωγραφίστε και αφηγηθείτε εναλλάξ.
  13. Εξιστόρηση με κάρτες: Πετάξτε τις κάρτες κάτω και πείτε μία ιστορία χρησιμοποιώντας εκείνες που έπεσαν με την εικόνα πάνω.
  14. Μαριονέτα: Αφήστε το παιδί να σας δίνει εντολές για να χρησιμοποιήσετε αντικείμενα πχ. Έχετε μία χτένα. Θα σας πει: “Την κρατάς με το χέρι. Το σηκώνεις ψηλά. Όχι τόσο πολύ. Μέχρι το κεφάλι. Την ακουμπάς στα μαλλιά. Την κουνάς πάνω κάτω”.
  15. Βίντεο: Βλέπει ένα μικρό βίντεο χωρίς ήχο και περιγράφει αυτό που είδε με ερωτήσεις ή χωρίς
  16. Φωτογραφίες: Βγάλτε χαζές φωτογραφίες με το κινητό και δώστε στο παιδί να τις περιγράψει. Αρεσει σε όλους!
  17. Περιγραφή προσωπικών εμπειριών: Ορίστε ένα θέμα και ζωγραφίστε το ή κάνετε παντομίμα για να το περιγράψετε. πχ. Όταν είμαι άρρωστος όπου φτιάχνω μία φατσούλα με ένα θερμόμετρο. Τί κάνω τότε; Συζητούμε. Βάζω θερμόμετρο, πηγαίνω στον γιατρό, δεν πηγαίνω σχολείο, ξαπλώνω κλπ.

 Καλή διασκέδαση!
Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

10 Ιαν 2016

Οδοντοφυΐα και Άρθρωση της Ομιλίας

Illustration by Kate Pugsley
Η άρθρωση της ομιλίας είναι το αποτέλεσμα ενός πολύπλοκου συντονισμού μεταξύ μυών και οργανικών δομών του στόματος του ανθρώπου. Τα όργανα που συμμετέχουν σε αυτή είναι τα χείλη, τα δόντια, τα μάγουλα, η γλώσσα, η υπερώα. Αν και κάποια από αυτά έχουν πιο άμεσο ρόλο στην ομιλία από άλλα, όλα συμμετέχουν στην παραγωγή της καταληπτής ομιλίας. Όταν μία δομή αφαιρεθεί από την εξίσωση τότε μπορεί να επηρεαστεί η ομαλή άρθρωση της ομιλίας.

Τα δόντια παίζουν ενδιαφέροντα ρόλο στην ομιλία των παιδιών καθώς βρίσκονται ακόμα σε φάση ανάπτυξης: τα νεογιλά δόντια έρχονται και φεύγουν και ξεφυτρώνουν τα μόνιμα δόντια ενώ διορθώνονται πιθανές ορθοδοντικές ανωμαλίες. Κατά τη διάρκεια αυτών των αλλαγών η άρθρωση της ομιλίας ενός παιδιού μπορεί να επηρεαστεί ή και όχι. Υπάρχουν συγκεκριμένοι ήχοι που βασίζονται στα δόντια για να αρθρωθούν σωστά: για παράδειγμα όταν παράγετε τον ήχο φ (|f|) τα δόντια σας δαγκώνουν το χείλος σας ώστε να δημιουργήσουν εκείνο το ελάχιστο άνοιγμα από όπου θα περάσει ο αέρας και θα φτιάξει τον ήχο. Εάν τα μπροστινά σας δόντια λείπουν, ο ήχος θα αλλοιωθεί. Οι ήχοι της ομιλίας |v f ð θ s z| εκφέρονται στο μπροστινό μέρος του στόματος και επηρεάζονται από την οδοντοφυΐα (μαζί με τα |x γ| ανήκουν στα τριβόμενα ή εξακολουθητικά σύμφωνα).

Κατά κανόνα, εάν ένα παιδί αρθρώνει τον ήχο σωστά πριν από την απώλεια των δοντιών τότε θα διατηρήσει αυτή την ικανότητα μέχρι και αφού φυτρώσουν τα μόνιμα δόντια. Ωστόσο, προσωρινά ο ήχος μπορεί να ακούγεται αλλοιωμένος επειδή δεν υπάρχει κάτι για να προκαλέσει την απαραίτητη τριβή προφέροντάς τον πιο "αέρινα".

Η επίδραση των δοντιών στην ομιλία γίνεται πιο σύνθετη όταν συνυπάρχει μία διαταραχή άρθρωσης με προβλήματα στη σύγκλιση των δοντιών. Για παράδειγμα, εάν ένα παιδί προσπαθεί να παράγει σωστά τον ήχο |s| ενώ έχει ανοιχτή δήξη θα δυσκολευτεί να κατακτήσει τον στόχο του επειδή σε δομικό επίπεδο τα δόντια δεν έχουν την ιδανική θέση για την παραγωγή του ήχου. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ιδανική η συνεργασία του λογοθεραπευτή με τον ορθοδοντικό για την οργάνωση ενός κατάλληλου θεραπευτικού πλάνου. Εν τέλει, μία σωστή σύγκλιση και η πλήρης οδοντοφυΐα έχουν θετική επίπτωση στην ικανότητα ενός παιδιού να παράγει καταληπτή ομιλία.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com


29 Δεκ 2015

Ομαδικό Πρόγραμμα Λογοθεραπείας: Ώρα για παιχνίδι!

Οι εκτελεστικές λειτουργίες και οι δεξιότητες αυτοελέγχου παρέχουν σημαντική υποστήριξη στη μάθηση και την ανάπτυξη των παιδιών. Παρ' όλο που δεν γεννιόμαστε με αυτές τις δεξιότητες, έχουμε τη δυνατότητα να τις αναπτύξουμε μέσα από την αλληλεπίδραση και την εξάσκηση.
Κλείνοντας το ομαδικό πρόγραμμα για το 2015, αφιερώσαμε το τελευταίο και μεγαλύτερο μέρος του στην εξάσκηση αυτών των πολύ σημαντικών λειτουργιών μέσω του παιχνιδιού. Τα παιχνίδια αυτά οργανώθηκαν έτσι ώστε να είναι εύκολο να προσαρμοστούν στο σπίτι, να οργανωθούν από το μηδέν για να τα πάρουν τα παιδιά "μαζί" τους φεύγοντας. Οι μικροί μου ήρωες (5-6 ετών) διασκεδάζουν με παιχνίδια με κανόνες, απαιτητικά μεν αλλά όχι δύσκολα, στο τραπέζι ή σε όλον τον χώρο, ήσυχα και μοναχικά ή τρομακτικά φασαριόζικα και ενεργητικά!
 Με λίγα λόγια...

Θυμίσου το σχήμα: Χρησιμοποιώ χρωματιστά ξυλάκια και φτιάχνω ένα σχήμα ή σχέδιο, αφού το δουν τα παιδιά το κρύβω και πρέπει να θυμηθούν και να το φτιάξουν όπως το είδαν με τον σωστό αριθμό και χρώμα.
Ενισχύει την μνήμη εργασίας, την αυτοδιόρθωση, την οργάνωση, την προσοχή.



I spy: Ήσυχο και μοναχικό παιχνίδι, όπου το παιδί πρέπει να βρει τις ίδιες φιγούρες ανάμεσα σε πολλές άλλες και να σημειώσει τον αριθμό. Εμείς κατεβάσαμε το Χριστουγεννιάτικο I Spy από το The Pleasantest Thing.
Ενισχύεται η επιλεκτική προσοχή, η αυτοδιόρθωση, η κατηγοριοποίηση.



Dobble ή Spot It: Τα παιδιά έχουν μπροστά τους από μία κάρτα με εικόνες. Στο κέντρο υπάρχει η στοίβα με τις υπόλοιπες κάρτες. Κάθε κάρτα έχει ένα κοινό στοιχείο με οποιαδήποτε άλλη. Κάθε παιδί πρέπει να εντοπίσει το κοινό στοιχείο της κάρτας του με την πρώτη κάρτα της στοίβας. Μόλις κάποιος το βρει παίρνει την πρώτη κάρτα και ούτω καθεξής. Υπάρχουν άπειροι τρόποι να το παίξετε! Στην εικόνα βλέπετε το χρησιμότατο Dobble από το γενναιόδωρο Funglish.
Ενισχύει την αναχαίτιση, την προσοχή, την ταχύτητα αντίδρασης και την ανάκληση λέξεων.



Και μετά;: Έχουμε αγαπημένα τραγούδια, ποιήματα, ιστορίες. Ξεκινά ο πρώτος να τραγουδά/ να αφηγείται και σταματά όπου θέλει. Ο επόμενος πρέπει να συνεχίσει από εκεί. Είναι πιο δύσκολο από όσο φαίνεται!
Ενισχύει τη μνήμη εργασίας, την αναχαίτιση, τον συναισθηματικό έλεγχο.



Αγαλματάκια: Το κλασικό παιχνίδι αλλά με μουσική. Εναλλακτικό παιχνίδι οι μουσικές καρέκλες. Η μουσική μας ήταν ονειρεμένη! (εξού και το πάτωμα).
Ενισχύεται η προσοχή, η αναχαίτηση, ο συναισθηματικός έλεγχος και η μνήμη εργασίας.







Κωδικοί: Ένας φτιάχνει τον κωδικό με τις εικόνες, ένας τον μεταφέρει προφορικά σε εκείνον που θα τον "σπάσει". Φυσικά οι ρόλοι αλλάζουν και οι κωδικοί γίνονται πιο πολύπλοκοι σταδιακά.
Ενισχύεται η μνήμη εργασίας, η αναχαίτιση, η μετατόπιση.





(οι φωτογραφίες μας είναι λίγο κουνημένες γιατί δεν σταματήσαμε λεπτό! Συγγνώμη για αυτό)



Τι λείπει;: Βλέπουν αντικείμενα, αν χρειαστεί τα ονομάζουν, γυρίζουν την πλάτη τους, κρύβω αντικείμενο και πρέπει να βρουν ποιο λείπει. Απλά!
Ενισχύει τη μνήμη εργασίας και την επιλεκτική προσοχή.



Do as I say, not as I do: Μεγάλο μπέρδεμα. Άλλο λέω και άλλο κάνω. Εκείνοι πρέπει να κάνουν αυτό που λέω χωρίς να μιμηθούν τις κινήσεις μου. Υπέροχο και πολύ πολύ αστείο!
Ενισχύει τη μνήμη εργασίας, την επιλεκτική προσοχή και την αναχαίτιση.

Παίξτε λοιπόν με την ψυχή σας, με υλικά ή με φαντασία μόνο. Οι παραλλαγές είναι πολλές και τα παιχνίδια άπειρα. Εύχομαι να το χαρείτε, όπως εμείς!


Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com



6 Δεκ 2015

Χρήσιμο Γλωσσικό Υλικό: Ναι ή Όχι

Ψάχνω την έμπνευση στα μικρά αεικίνητα χεράκια, στα πρόσωπα τα χαμογελαστά, στις δυνάμεις, στα μπορώ και τα θέλω των μαθητών. Είναι η δουλειά του λογοθεραπευτή τόσο δημιουργική και χρωματιστή που δεν σε αφήνει στάσιμο. Η γλώσσα είναι ζωντανή και σε παρακινεί συνεχώς και σχηματίζεις από τίποτε κάτι. Έχουμε στα χέρια μας λοιπόν μία δυναμική εξίσωση: Τα παιδιά πολλαπλασιάζουν την έμπνευση που προστίθεται στην δημιουργικότητα εις τη δύναμη της γλώσσας.


Το "τίποτε" αυτή τη φορά είναι η εκμάθηση της άρνησης και της κατάφασης, του απλούστατου Ναι ή Όχι. Το "κάτι" είναι ένα μέρος μίας δραστηριότητας με οπτικά ερεθίσματα με τη μορφή δομημένης εκπαίδευσης.

Με την εφαρμογή (κι επέκταση αν θέλετε) αυτής της δραστηριότητας, εκτός από την μάθηση του Ναι και του Όχι και τη διάκριση αυτών, θα ενισχύσετε:
  • την ακουστική επεξεργασία
  • την κατανόηση του λόγου
  • το λεξιλόγιο
  • την εξαγωγή συμπερασμάτων
  • την προφορική έκφραση (πχ. "Είναι μάγειρας;", "Όχι", "Τι δουλειά κάνει;", "Είναι αστυνομικός")
  • την μορφοσύνταξη (βλ. προηγούμενο παράδειγμα)
  • τις δεξιότητες επικοινωνίας
  • τη μη λεκτική επικοινωνία
  • την κατονομασία
  • την κρίση


Για να χρησιμοποιήσετε τη δραστηριότητα ακολουθήστε τον σύνδεσμο (οδηγεί στον Google Drive)


Κατεβάστε το αρχείο και τυπώστε το. Μπορείτε να κάνετε επιλογή σελίδων για εκτύπωση για να αποφύγετε το τύπωμα του εξωφύλλου. Στις δύο πρώτες σελίδες θα βρείτε εικόνες/ σύμβολα/ λέξεις για την κατάφαση και την άρνηση, μπορείτε να επιλέξετε το καλύτερο και πιο κατανοητό για το δικό σας παιδί ή μαθητή. Από την τέταρτη σελίδα κι έπειτα θα βρείτε ομαδοποιημένα οπτικά ερεθίσματα και ερωτήσεις με κενό το πλαίσιο της απάντησης όπου βάζετε το καρτελάκι του Ναι ή του Όχι. Μπορείτε να κόψετε τα ερεθίσματα ή να τα χρησιμοποιήσετε αυτούσια.

Have fun!

Θα βρείτε περισσότερο γλωσσικό υλικό εδώ

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com


16 Νοε 2015

Πώς να κρύψετε την εξάσκηση της ανάγνωσης μέσα στις καθημερινές δραστηριότητες του παιδιού

Illustrator Ana Pez via pencil-ilustradores.com

Ακόμη κι όταν δεν αφορά τα σχολικά μαθήματα η εξάσκηση της ανάγνωσης είναι μία δραστηριότητα πολλές φορές ανιαρή για τα παιδιά και μία αιτία συχνών μαχών μεταξύ των παιδιών και των γονέων. Αυτό μπορεί να συμβαίνει για πολλούς λόγους: η ίδια η ανάγνωση μπορεί να δυσκολεύει το παιδί κι έτσι να μην είναι μία ευχάριστη διαδικασία για αυτό είτε να παρασύρεται από άλλες δραστηριότητες πιο ελκυστικές. Η έκθεση των παιδιών στο διάβασμα ανεξάρτητα από τις σχολικές εργασίες είναι σημαντική και υπάρχουν τρόποι να ενταχθεί η εξάσκηση της ανάγνωσης μέσα στην καθημερινότητα ακόμη και με μη παραδοσιακούς τρόπους όταν υπάρχει σθεναρή αντίσταση από το παιδί. Ευτυχώς τα γράμματα, οι λέξεις, τα κείμενα είναι παντού γύρω μας και είναι αρκετά εύκολο να μετατρέψουμε την ανάγνωση σε διασκεδαστική δραστηριότητα καθημερινά.

6 τρόποι να εντάξετε την εξάσκηση της ανάγνωσης στην καθημερινότητα του δικού σας παιδιού:

Οικογενειακή υπόθεση: Βάλτε τα βιβλία μέσα στο σπίτι και τη ζωή σας. Αφήστε τα παιδιά να διαλέξουν τα βιβλία που θέλουν, θα σας εκπλήξουν με τις επιλογές τους. Αν δεν μπορείτε να αγοράσετε βιβλία, επισκεφτείτε την κοντινή σας δανειστική βιβλιοθήκη και περάστε λίγο χρόνο εκεί. Δεν χρειάζεται να το κάνετε κάθε ημέρα αλλά να δώσετε και αυτή την επιλογή στο παιδί. Παίξτε παιχνίδια ρόλων στο σπίτι αφήστε το παιδί να κάνει τον δάσκαλο και να σας μάθει εκείνο να διαβάζετε ή να σας δείξει τι έμαθε στο σχολείο. Εντάξτε την ανάγνωση ή την αφήγηση παραμυθιού στη ρουτίνα σας κι εμπλέξτε και τα μεγαλύτερα παιδιά της οικογένειας σε αυτό: Ο μεγάλος αδερφός διαβάζει στον μικρό αδερφό μία ιστορία, και οι ρόλοι δεν θα αργήσουν να αντιστραφούν.

Οδηγίες και Συνταγές: Τα παιδιά αγαπούν τις ευθύνες. Ζητήστε του τη βοήθειά του σε κάτι που κατά κανόνα κάνετε μόνοι σας. Η δουλειά του θα είναι να σας διαβάσει τη συνταγή για ένα γλυκό ή τις οδηγίες για το στήσιμο ενός επίπλου ή τους κανόνες ενός παιχνιδιού. Με αυτό τον τρόπο θα ενισχύσει και την προσοχή του και την κατανόηση του κειμένου, αφού είναι πολύ πιθανό να θελήσει να συμμετέχει και στο πρακτικό κομμάτι της διαδικασίας. Προσαρμόστε το κείμενο που θέλετε να διαβάσει στο ηλικιακό και το αναγνωστικό του επίπεδο και περιμένετε με υπομονή να τελειώσει. Σε επόμενο επίπεδο προσθέστε ή αλλάξτε λέξεις στο κείμενο για να αναπτύξετε το λεξιλόγιο.

Τεχνολογία: Κατεβάστε ebooks, εφαρμογές ανάγνωσης, παιχνίδια με λέξεις ή γράμματα στο tablet ή στο κινητό σας τηλέφωνο. Ακόμη και το πιο ανιαρό για το παιδί σχολικό βιβλίο μπορεί να φανεί πιο ενδιαφέρον αν παρουσιαστεί ηλεκτρονικά.

Ταξίδια: Ζητήστε από το παιδί να διαβάζει πινακίδες για να σας βοηθήσει να βρείτε τον προορισμό σας. Έτσι θα βοηθήσετε την ανάγνωση μεμονωμένων λέξεων. Επίσης μπορείτε να κάνετε ένα παιχνίδι αλφαβήτου σύμφωνα με το οποίο θα πρέπει να βρίσκετε τα γράμματα της αλφαβήτου με τη σειρά σε επιγραφές και πινακίδες και στόχος είναι να φτάσετε μέχρι το ω.

Post-it: Γράψτε αστεία ή ανέκδοτα ή μηνύματα αγάπης ή απλά πρακτικά μηνύματα σε χαρτάκια και βάλτε τα ανάμεσα στις σελίδες των σχολικών βιβλίων ή στο κομοδίνο του. Από το "Καλημέρα, σ'αγαπώ πολύ :)" μέχρι το "Στο πάνω συρτάρι της κουζίνας σε περιμένει μία έκπληξη" δημιουργείται μία οικογενειακή συνήθεια, όμορφη, δημιουργική με σύμμαχο την ανάγνωση.

Παίξτε: Παίξτε, παίξτε, παίξτε και παίξτε λίγο ακόμη. Αφιερώστε χρόνο μαζί. Τότε θα βρείτε τρόπους να το προχωρήσετε λίγο παρακάτω και να δημιουργήσετε νέες ιδέες για να βοηθήσετε την ανάγνωση του δικού σας παιδιού, να φτιάξετε δραστηριότητες προσαρμοσμένες στη δική του προσωπικότητα και επιθυμίες. Αφήστε το παιδί να σας οδηγήσει και να φτιάξει μόνο του παιχνίδια που θα του αρέσουν. Και μην ξεχνάτε πως δεν είναι απαραίτητο να επιβάλλετε την ανάγνωση. Δώστε στο παιδί το υλικό, δώστε του μία ιδέα μόνο και δείτε πόσο δημιουργικό και ενθουσιώδες θα γίνει.



Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com